7 ข้อพึงระวัง… ในการสร้าง “ทายาททางธุรกิจ”

โดย อิศรา ดิสรเตติวัฒน์
บริษัท ที่ปรึกษา ซี แอส อาร์ กรุ๊ป จำกัด
email : easra@csrgroup.co.th
วันที่ 11 ตุลาคม 2553

7 ข้อพึงระวัง… ในการสร้าง “ทายาททางธุรกิจ”

การบุกเบิกธุรกิจยุคก่อน มักเริ่มต้นจากคนในครอบครัว หรือกลุ่มญาติพี่น้อง ร่วมกันลงแรงและลงเงินสร้าง “ธุรกิจครอบครัว (Family Business)” หากเมื่อเวลาผ่านไป การบริหารงานที่เคย “ทำกันเองง่ายๆ” เริ่มเปลี่ยนไปเมื่อธุรกิจเติบโตขึ้น เช่น ต้องมีการดำเนินงานที่เป็นระบบ อาจมีการ “ระดมเงินทุนจากภายนอก” เพื่อขยายฐานธุรกิจ มีการ”ปล่อยมือการบริหาร” จากคนรุ่นบุกเบิกไปสู่อีกรุ่นหนึ่งหรือเปิดโอกาสให้ “คนภายนอก” เข้ามาบริหารงาน

บริษัท PricewaterhouseCoopers ได้ทำการสำรวจธุรกิจครอบครัว (หมายถึงธุรกิจที่สมาชิกในครอบครัวหรือเครือญาติถือหุ้นอย่างน้อย 51% และทีมบริหารส่วนใหญ่มาจากสมาชิกในครอบครัว) จำนวนทั้งสิ้น 1,454 องค์กร จาก 28 ประเทศ ในช่วงปี 2007/2008 พบว่า ถึงแม้ว่า ธุรกิจครอบครัวส่วนใหญ่ (75%) จะมุ่งมั่นวางแผนทางธุรกิจเพื่อมารองรับการดำเนินงานของบริษัท แต่ธุรกิจครอบครัวเหล่านี้เกือบครึ่ง (44%) ไม่มีการสร้างแผนสืบทอดตำแหน่งสำหรับตำแหน่งสำคัญภายในองค์กรอย่างจริงจัง!

หนังสือพิมพ์นิวยอร์คไทมส์ เตือนว่า ผู้บริหารที่เกิดมาในยุคเบบี้บูม กำลังทยอยกันเกษียณอายุ ถึงเวลาแล้วที่องค์กรจะต้องเตรียมหาผู้สืบทอดตำแหน่งรุ่นต่อไป

ข้อพึงระวัง 7 ข้อ สำหรับการจัดทำแผน”ผู้สืบทอดตำแหน่ง” ที่ธุรกิจครอบครัวไม่ควรมองข้าม

  1. อย่าคิดว่าทุกอย่างในองค์กรจะ “เหมือนเดิม” และวางใจที่จะ “ไม่คิดดำเนินการ” วางแผนผู้สืบทอดตำแหน่ง เพื่อเตรียมรับมือความเปลี่ยนแปลง เพราะ “สมรรถนะความสามารถและทักษะที่จำเป็น” ต่อการดำเนินธุรกิจในวันนี้ อาจจะใช้ไม่ได้ในอีกห้าหรือสิบปีข้างหน้า ก็ได้
  2. ไม่ควรว่าจ้างหรือเลื่อนตำแหน่งเฉพาะพนักงานที่มี “แนวคิดหรือสไตล์การทำงานเหมือนกับตนเอง” เท่านั้น สิ่งที่ควรทำคือ สร้างความสมดุลในทีม โดยเลือกพนักงานที่มี “ทักษะความสามารถหลากหลาย” เพื่อสนับสนุนการทำงานซึ่งกันและกันและเพื่อสร้างผลลัพธ์ทางธุรกิจแบบก้าวกระโดด (Leverage)
  3. อย่าให้ความสำคัญแก่ “เลือดใหม่” โดยมองข้ามศักยภาพของ “คนเก่า” เมื่อธุรกิจครอบครัวตกอยู่ในสถานการณ์ที่มี “พนักงานสองรุ่นมาทำงานร่วมกัน” ซึ่งอาจเป็นผลให้พนักงานที่ทำงานอยู่เดิมถูก “บั่นทอนแรงจูงใจ” คิดว่าตนเองถูกลด “โอกาส” ในการแสดงความสามารถหรือขาดความก้าวหน้าอีกต่อไป ดังนั้น องค์กรควร “ทบทวนและวางบทบาท” ของคนเก่าเสียใหม่ โดยที่บทบาทใหม่นี้ จะต้องเป็นบทบาทที่ทำให้คนรุ่นเก่ารู้สึกว่าตนเอง “ได้รับการยอมรับ” ในขณะเดียวกัน บทบาทนี้ต้องช่วย “สนับสนุน” และเป็น “ที่ปรึกษาที่ดี” ของเลือดใหม่
  4. อย่าคาดหวังว่า คนที่บริหารจัดการ “งาน” ได้เก่ง จะสามารถบริหาร “คน” ได้ดี การเลื่อนตำแหน่งให้แก่พนักงานที่ “เชี่ยวชาญการทำงาน” ในสายงานต่าง ๆ โดยไม่ได้ประเมินถึง “ภาวะผู้นำ” และ “ทักษะการจัดการคน” อาจนำไปสู่ผลกระทบต่อทั้ง “งาน” และขวัญกำลังใจของ “คน” ในองค์กรได้ ฉะนั้น องค์กรควรเตรียมความพร้อม ให้พนักงานที่จะสืบทอดตำแหน่ง ได้พัฒนาตนเองในบทบาทของ “การเป็นผู้บริหาร” ไปพร้อมๆ กันด้วย
  5. อย่าลืม “สร้างทีมเสือ” ที่ประกอบด้วยกลุ่มพนักงานที่มีศักยภาพสูงและมีผลงานเป็นเลิศ เพื่อเข้าชิงชัยตำแหน่งสำคัญในองค์กรพนักงานแต่ละคนจะรู้ว่าตนเองคือผู้ที่องค์กรหมายตา และจะต้องพัฒนาตนเอง รวมถึงแสดงประสิทธิภาพการทำงานให้องค์กรได้รับรู้ เพื่อพิสูจน์ว่าตนเองคือผู้ที่เหมาะสมกับตำแหน่งนั้นที่สุด
  6. อย่าคิดว่าใคร ๆ ก็อยากเป็น “ผู้บริหารระดับสูง” ที่มีลูกน้องมากมาย ผู้บริหารบางคนก็ไม่ต้องการเผชิญ “ภาวะความเครียด” ในการบริหารจัดการคน ฉะนั้น องค์กรอาจพิจารณาในการสร้าง Dual Career Track ในบางตำแหน่ง เพื่อเก็บรักษาบุคลากรที่ “เก่งและดี” โดยเปิดทางเลือกให้พนักงานสามารถเติบโตไปใน “สายงานด้านเทคนิค” ที่มีระดับตำแหน่งเทียบเท่าตำแหน่งใน “สายงานบริหาร” สำหรับบางตำแหน่ง เช่น สายงานทางด้านการการออกแบบและพัฒนาผลิตภัณฑ์ (Research & Development), สายงานทางด้านไอที เป็นต้น
  7. “เลือดนั้นข้นกว่าน้ำ” แต่ควรเป็นเลือดที่ “ได้รับการยอมรับ” มักเป็นการดีกว่าเสมอที่จะเริ่มต้น โดยให้สมาชิกในครอบครัวค่อย ๆ เข้าไป “เรียนรู้” กิจการ ค่อย ๆ สั่งสม “ประสบการณ์” จากการทำงานในระดับปฏิบัติการ และแสดง “ผลงาน” เพื่อที่จะไต่เต้าขึ้นไปจนกระทั่งขึ้นสู่การเป็น “ทายาททางธุรกิจ” จากงานวิจัยในอดีตพบว่า มีบางบริษัทที่สามารถใช้วิธีการดังกล่าวนี้ได้อย่างประสบความสำเร็จ ในขณะที่ อีกหลายบริษัทยังคงประสบกับปัญหามากมาย เมื่อทายาททางธุรกิจไม่สามารถสร้างการยอมรับได้

โดยสรุปก็คือ แผนสืบทอดตำแหน่งที่ดี จะต้องสร้างทายาททางธุรกิจที่พร้อมทั้ง “สมอง” และ “ใจ” และ “ได้รับการยอมรับ” จากทุกฝ่าย เพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงขององค์กรในอนาคต !!!